ചന്ദ്രനിലേക്കൊരു ചുവടുവെപ്പ്; മനുഷ്യരാശിക്കൊരു മഹാകുതിപ്പ്

• നെല്ലിയോട്ട് ബഷീർ

മനുഷ്യൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ആദ്യമായി നോക്കിയ നിമിഷം മുതൽ അവന്റെ മനസ്സിൽ ഏറ്റവും വലിയ അത്ഭുതമായി നിറഞ്ഞുനിന്നത് ചന്ദ്രനായിരുന്നു. രാത്രിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ ഭൂമിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ആ വെള്ളിത്തളിക മനുഷ്യന്റെ ഭാവനയിലും സാഹിത്യത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിലും ഒരുപോലെ ഇടം നേടി. പ്രണയത്തിന്റെ പ്രതീകമായും കവിതയുടെ പ്രചോദനമായും പുരാണങ്ങളിലെ ദൈവിക സാന്നിധ്യമായും ചന്ദ്രൻ മനുഷ്യനെ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ആകർഷിച്ചു. എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ മനുഷ്യൻ ഒരു അസാധ്യസ്വപ്നം യാഥാർഥ്യമാക്കി. ആകാശത്ത് ദൂരെ തിളങ്ങിക്കിടന്നിരുന്ന ചന്ദ്രനിലേക്ക് മനുഷ്യൻ നേരിട്ട് യാത്ര ചെയ്തു. 1969 ജൂലൈ 20-ന് അമേരിക്കയുടെ അപ്പോളോ 11 ദൗത്യത്തിലൂടെ നീൽ ആംസ്ട്രോങ് ചന്ദ്രനിൽ ആദ്യമായി കാലുകുത്തിയപ്പോൾ അത് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മാത്രം വിജയമായിരുന്നില്ല; മനുഷ്യരാശിയുടെ മുഴുവൻ ചരിത്രത്തെയും മാറ്റിമറിച്ച ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മഹാവിജയമായിരുന്നു.

“ഒരു മനുഷ്യന്റെ ചെറിയ ചുവടുവെപ്പ്; മനുഷ്യരാശിയുടെ മഹത്തായ കുതിച്ചുചാട്ടം” എന്ന നീൽ ആംസ്ട്രോങിന്റെ വാക്കുകൾ ഇന്നും ലോകം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആ വാചകം ഒരു വികാരപ്രകടനം മാത്രമായിരുന്നില്ല. മനുഷ്യന്റെ അറിവിനോടുള്ള ദാഹത്തിന്റെയും അന്വേഷണചൈതന്യത്തിന്റെയും അതിരുകളില്ലാത്ത സ്വപ്നങ്ങളുടെയും പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു അത്. ഓരോ വർഷവും ജൂലൈ 20 ലോകമെമ്പാടും ചന്ദ്രദിനമായി ആചരിക്കുന്നത് ഈ ചരിത്ര മുഹൂർത്തത്തെ ഓർമ്മിക്കാനാണ്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യവും ഗവേഷണത്തിന്റെ മൂല്യവും പുതുതലമുറയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ദിനം കൂടിയാണ് ചന്ദ്രദിനം.

മനുഷ്യനും ചന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ചരിത്രാതീതകാലം മുതൽ ആരംഭിക്കുന്നു. ആദിമനുഷ്യൻ സമയം കണക്കാക്കാൻ ചന്ദ്രന്റെ കലകൾ ഉപയോഗിച്ചു. കൃഷി, മത്സ്യബന്ധനം, കടൽയാത്ര, മതാചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ചന്ദ്രചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെ ലോകത്തിലെ നിരവധി സംസ്കാരങ്ങൾ ചന്ദ്രനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കലണ്ടറുകളാണ് വികസിപ്പിച്ചത്. കവികൾ ചന്ദ്രനെ പ്രണയത്തിന്റെ പ്രതീകമാക്കി. ചിത്രകാരന്മാർ ചന്ദ്രപ്രകാശത്തെ അവരുടെ സൃഷ്ടികളുടെ ആത്മാവാക്കി. എന്നാൽ ശാസ്ത്രജ്ഞർ ചന്ദ്രനെ ഒരു പഠനവിഷയമായി കണ്ടു. അതാണ് പിന്നീട് ബഹിരാകാശ പര്യവേഷണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലേക്ക് മനുഷ്യനെ നയിച്ചത്.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം അമേരിക്കയും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും തമ്മിലുള്ള ശീതയുദ്ധം ബഹിരാകാശ മത്സരത്തിന് വഴിവെച്ചു. 1957-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ സ്പുട്നിക് ഉപഗ്രഹം വിക്ഷേപിച്ചതോടെ ബഹിരാകാശ യുഗം ആരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് യൂറി ഗഗാറിൻ ബഹിരാകാശത്ത് എത്തി മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ആദ്യ ബഹിരാകാശസഞ്ചാരിയായി. ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ അമേരിക്കയെ കൂടുതൽ വലിയ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. പ്രസിഡന്റ് ജോൺ എഫ്. കെന്നഡി 1961-ൽ ഈ ദശകം അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മനുഷ്യനെ ചന്ദ്രനിൽ എത്തിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. അന്നത് അസാധ്യമായ ഒരു വാഗ്ദാനമെന്നായിരുന്നു പലരുടെയും വിലയിരുത്തൽ. എന്നാൽ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ച വിശ്വാസവും ആയിരക്കണക്കിന് ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ അക്ഷീണ പരിശ്രമവും അതിനെ യാഥാർഥ്യമാക്കി.

അപ്പോളോ പദ്ധതിയുടെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചത് ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ അധ്വാനമായിരുന്നു. റോക്കറ്റ് എൻജിനീയർമാർ, ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ, ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ, കമ്പ്യൂട്ടർ വിദഗ്ധർ, സാങ്കേതികവിദഗ്ധർ തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിലെ വിദഗ്ധർ വർഷങ്ങളോളം നടത്തിയ ഗവേഷണമാണ് ഈ ദൗത്യത്തിന് അടിത്തറയായത്. ആ കാലഘട്ടത്തിലെ കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ ശേഷി ഇന്നത്തെ ഒരു സാധാരണ സ്മാർട്ട്ഫോണിനേക്കാൾ കുറവായിരുന്നുവെങ്കിലും, അതുപയോഗിച്ചാണ് അവർ ചന്ദ്രയാത്ര വിജയകരമാക്കിയത്. മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിശക്തിയും കൂട്ടായ പരിശ്രമവും അസാധ്യത്തെ എങ്ങനെ സാധ്യമാക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉജ്ജ്വല ഉദാഹരണമാണ് അപ്പോളോ 11.

1969 ജൂലൈ 16-ന് ഫ്ലോറിഡയിലെ കെന്നഡി സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് സാറ്റേൺ V റോക്കറ്റിൽ അപ്പോളോ 11 യാത്ര തുടങ്ങി. നീൽ ആംസ്ട്രോങ്, ബസ് ആൽഡ്രിൻ, മൈക്കൽ കോളിൻസ് എന്നിവരായിരുന്നു ദൗത്യത്തിലെ മൂന്ന് ബഹിരാകാശസഞ്ചാരികൾ. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ട യാത്രയ്ക്കൊടുവിൽ ചന്ദ്രനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തി. പിന്നീട് ‘ഈഗിൾ’ എന്ന ലൂണാർ മോഡ്യൂളിൽ ആംസ്ട്രോങ്ങും ആൽഡ്രിനും ചന്ദ്രോപരിതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. മൈക്കൽ കോളിൻസ് കമാൻഡ് മോഡ്യൂളിൽ ചന്ദ്രനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.

ചന്ദ്രനിൽ ഇറങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ് പല പ്രതിസന്ധികളും നേരിട്ടു. കമ്പ്യൂട്ടർ മുന്നറിയിപ്പുകൾ, ഇന്ധനക്കുറവ്, അനുയോജ്യമായ ഇറങ്ങേണ്ട സ്ഥലം കണ്ടെത്താനുള്ള വെല്ലുവിളി എന്നിവയെല്ലാം അതിജീവിച്ചാണ് ആംസ്ട്രോങ് സുരക്ഷിതമായി ലാൻഡ് ചെയ്തത്. ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കുശേഷം അദ്ദേഹം ചന്ദ്രോപരിതലത്തിലേക്ക് ചുവടുവെച്ചു. ആ ചരിത്രദൃശ്യം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ തത്സമയം ടെലിവിഷനിലൂടെ കണ്ടു. മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ ഒരേസമയം കണ്ട ശാസ്ത്രീയ സംഭവങ്ങളിലൊന്നായി അത് മാറി.

ചന്ദ്രനിൽ ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾ ചെലവഴിച്ച ആംസ്ട്രോങ്ങും ആൽഡ്രിനും ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. ചന്ദ്രന്റെ മണ്ണും പാറകളും ശേഖരിച്ചു. ഭൂകമ്പമാപിനി, പ്രതിഫലന ഉപകരണം തുടങ്ങിയ ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. അമേരിക്കൻ പതാക സ്ഥാപിച്ചെങ്കിലും ഈ യാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം ഭൂമി കീഴടക്കൽ അല്ല, അറിവ് സമ്പാദിക്കലാണെന്ന് അവർ ലോകത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. അവർ ശേഖരിച്ച സാമ്പിളുകൾ പിന്നീട് ചന്ദ്രന്റെ രൂപീകരണം, പ്രായം, ഭൂമിയുമായുള്ള ബന്ധം തുടങ്ങിയ നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ സഹായിച്ചു.

ചന്ദ്രയാത്ര മനുഷ്യരാശിക്ക് സമ്മാനിച്ചത് ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾ മാത്രമല്ല. ഇന്ന് നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും അതിന്റെ സംഭാവനകളുണ്ട്. മെച്ചപ്പെട്ട കമ്പ്യൂട്ടർ സാങ്കേതികവിദ്യ, മൈക്രോ ഇലക്ട്രോണിക്സ്, ഉപഗ്രഹ ആശയവിനിമയം, കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണം, മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങൾ, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇൻസുലേഷൻ വസ്തുക്കൾ, ജലശുദ്ധീകരണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ മേഖലകളിൽ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മനുഷ്യജീവിതത്തെ സമ്പന്നമാക്കി. ശാസ്ത്രത്തിനായി ചെലവഴിക്കുന്ന നിക്ഷേപം സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതിയിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപമാണെന്ന് അപ്പോളോ പദ്ധതി തെളിയിച്ചു.

ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് എടുത്ത ഭൂമിയുടെ ചിത്രം മനുഷ്യന്റെ ലോകവീക്ഷണത്തെയും മാറ്റിമറിച്ചു. അതിരുകളില്ലാത്ത നീലഗ്രഹമായി ബഹിരാകാശത്തിൽ ഒഴുകിനിൽക്കുന്ന ഭൂമിയെ കണ്ടപ്പോൾ രാജ്യങ്ങളുടെ അതിർത്തികളും രാഷ്ട്രീയവൈരങ്ങളും മനുഷ്യനിർമിതമാണെന്ന് ലോകം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും കാലാവസ്ഥാ ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെയും ആഗോള പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഈ ചിത്രം വലിയ പ്രചോദനമായി.

ചന്ദ്രദിനം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ നേട്ടങ്ങളും അഭിമാനത്തോടെ ഓർക്കേണ്ടതാണ്. ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടനയായ ISRO വളരെ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ലോകോത്തര ദൗത്യങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. ചന്ദ്രയാൻ-1 ചന്ദ്രനിൽ ജലസാന്നിധ്യത്തിന്റെ തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തി ലോകശ്രദ്ധ നേടി. ചന്ദ്രയാൻ-2 പൂർണവിജയത്തിലെത്തിയില്ലെങ്കിലും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അനുഭവങ്ങൾ പിന്നീട് വലിയ നേട്ടങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. ചന്ദ്രയാൻ-3 ചന്ദ്രന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവ മേഖലയിൽ വിജയകരമായി ഇറങ്ങി ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ നേട്ടം ഇന്ത്യയെ ചന്ദ്രോപരിതലത്തിൽ സോഫ്റ്റ് ലാൻഡിങ് നടത്തിയ പ്രമുഖ രാജ്യങ്ങളുടെ നിരയിൽ എത്തിച്ചു.

ചന്ദ്രന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവം ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമാണ്. അവിടെയുള്ള മഞ്ഞുരൂപത്തിലുള്ള ജലസാന്നിധ്യം ഭാവിയിലെ മനുഷ്യവാസത്തിനും ദീർഘകാല ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾക്കും നിർണായകമാകുമെന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ പ്രതീക്ഷ. വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഓക്സിജനും ഹൈഡ്രജനും വേർതിരിച്ച് ശ്വസനത്തിനും റോക്കറ്റ് ഇന്ധനത്തിനും ഉപയോഗിക്കാനുള്ള സാധ്യതകൾ ഗവേഷകർ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിനാൽ ചന്ദ്രൻ ഇനി ഒരു പഠനവിഷയം മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ പര്യവേഷണങ്ങളുടെ താവളമായേക്കാവുന്ന സ്ഥലമാണ്.

ഇന്ന് അമേരിക്കയുടെ ആർട്ടെമിസ് പദ്ധതി വീണ്ടും മനുഷ്യനെ ചന്ദ്രനിലേക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള ഒരുക്കത്തിലാണ്. ഇത്തവണ ലക്ഷ്യം ചന്ദ്രനിൽ സ്ഥിരമായ ഗവേഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും പിന്നീട് ചൊവ്വയിലേക്കുള്ള മനുഷ്യയാത്രയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും ജപ്പാനും കാനഡയും ഇന്ത്യയും ചൈനയും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ ചന്ദ്രപര്യവേഷണത്തിൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുന്നു. ഒരുകാലത്ത് മത്സരത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരുന്ന ബഹിരാകാശം ഇന്ന് രാജ്യാന്തര സഹകരണത്തിന്റെയും ശാസ്ത്രീയ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും വേദിയായി മാറുകയാണ്.

ചന്ദ്രനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം ഭൂമിയെ മനസ്സിലാക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെയും ചന്ദ്രന്റെയും രൂപീകരണം, അഗ്നിപർവത പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ഉൽക്കാപതനങ്ങളുടെ ചരിത്രം, സൗരയൂഥത്തിന്റെ വികാസം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുകൾ ചന്ദ്രഗവേഷണത്തിലൂടെ വികസിച്ചു. ഭൂമിയിലെ പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗം മുതൽ ദുരന്തനിവാരണവും കാലാവസ്ഥാ പഠനവും വരെ ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സംഭാവന ഇന്ന് അനിവാര്യമാണ്.

ശാസ്ത്രം എന്നത് പരീക്ഷണശാലകളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന വിഷയമല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനുള്ള ഉപാധിയാണ്. ചന്ദ്രയാത്ര നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പാഠം, വലിയ സ്വപ്നങ്ങൾ കാണാൻ ധൈര്യമുണ്ടെങ്കിൽ മനുഷ്യന് അസാധ്യമായി ഒന്നുമില്ല എന്നതാണ്. പരാജയങ്ങളെ ഭയക്കാതെ മുന്നോട്ട് പോകാനും, തെളിവുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാനും, അറിവ് പങ്കുവെക്കാനും, സഹകരിക്കാനുമുള്ള മനോഭാവമാണ് ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം. ഇന്നത്തെ യുവതലമുറയിൽ ഈ ചിന്ത വളർത്തിയെടുക്കുക എന്നതാണ് ചന്ദ്രദിനത്തിന്റെ പ്രധാന സന്ദേശങ്ങളിലൊന്ന്.

ഇന്നത്തെ ലോകം കൃത്രിമബുദ്ധി, ക്വാണ്ടം കമ്പ്യൂട്ടിങ്, ബഹിരാകാശ ടൂറിസം, സ്വകാര്യ ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നിരിക്കുകയാണ്. ഈ മുന്നേറ്റങ്ങളുടെ അടിത്തറ പാകിയത് അപ്പോളോ പോലുള്ള ചരിത്രപരമായ ദൗത്യങ്ങളാണ്. ഓരോ പുതിയ കണ്ടുപിടിത്തത്തിനും പിന്നിൽ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ കഥകളുണ്ട്. ആ അന്വേഷണചൈതന്യമാണ് മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്.

ചന്ദ്രദിനം ഒരു ആഘോഷം മാത്രമല്ല; സ്വപ്നം കാണാൻ മനുഷ്യനെ പഠിപ്പിച്ച ചരിത്രത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ആകാശത്തെ നോക്കി അത്ഭുതപ്പെടുന്നതിൽ നിന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നുയരുന്നതുവരെയുള്ള മനുഷ്യന്റെ യാത്രയ്ക്ക് ആദരവ് അർപ്പിക്കുന്ന ദിനമാണിത്. ഒരു മനുഷ്യന്റെ ചുവടുവെപ്പ് ലോകത്തെ മാറ്റിമറിക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ച ദിനം. അറിവിനോടുള്ള സ്നേഹവും ശാസ്ത്രത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയും മനുഷ്യരാശിയെ എത്ര ഉയരങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാമെന്നതിന്റെ ശാശ്വതസാക്ഷ്യമാണ് ജൂലൈ 20.

ഇന്ത്യയിൽ ചാന്ദ്രദിനം ജൂലൈ 21-ന് ആണ് ആചരിക്കുന്നത്; അതിന് ഒരു ചരിത്രപശ്ചാത്തലമുണ്ട്. 1969 ജൂലൈ 20-ന് അമേരിക്കൻ സമയം പ്രകാരം അപ്പോളോ 11 ചന്ദ്രനിൽ ഇറങ്ങിയെങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ സമയം അനുസരിച്ച് നീൽ ആംസ്ട്രോങ് ചന്ദ്രോപരിതലത്തിൽ ആദ്യമായി കാലുകുത്തിയത് 1969 ജൂലൈ 21-ന് രാവിലെ 8.26-നായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ത്യയിലെ പല ശാസ്ത്രസ്ഥാപനങ്ങളും വിദ്യാലയങ്ങളും ജൂലൈ 21-നാണ് ചാന്ദ്രദിനം ആചരിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രത്തോടുള്ള താൽപര്യം വളർത്താനും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം പുതുതലമുറയ്ക്ക് പരിചയപ്പെടുത്താനുമുള്ള അവസരമായാണ് ഈ ദിനം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇന്ന് ചന്ദ്രനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ലോക രാജ്യങ്ങൾ വീണ്ടും മത്സരിക്കുകയും സഹകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ചാന്ദ്രദിനം ഒരു ചരിത്രസ്മരണ മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ യുഗത്തിലേക്കുള്ള മനുഷ്യരാശിയുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണചൈതന്യത്തിന്റെയും ആഘോഷം കൂടിയാണ്

ഇന്ന് ഓരോ വിദ്യാർത്ഥിയും ചന്ദ്രനെ നോക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ദൂരസ്ഥലമായ ആകാശവസ്തുവായി മാത്രമല്ല, മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ വിജയസ്മാരകമായും കാണണം. ശാസ്ത്രം ഭയപ്പെടേണ്ടതല്ല, സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ, പരാജയങ്ങളിലൂടെ, നിരന്തര പരിശ്രമത്തിലൂടെയാണ് മഹത്തായ വിജയങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്. ചന്ദ്രനിലെ കാൽപ്പാടുകൾ മായിച്ചുകളഞ്ഞാലും,ആ ചുവടുവെപ്പിലൂടെ മനുഷ്യരാശിക്ക് ലഭിച്ച ആത്മവിശ്വാസം ഒരിക്കലും മായുകയില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ചന്ദ്രദിനം ഓരോ വർഷവും നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒരേയൊരു സന്ദേശമാണ്,സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് അതിരുകളില്ല; അറിവിനായുള്ള യാത്രയ്ക്ക് അവസാനവുമില്ലെന്ന്.