സത്യത്തെ പരീക്ഷിച്ച മനുഷ്യൻ‘എന്റെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങൾ’ക്ക് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് ‘

• നെല്ലിയോട്ട് ബഷീർ

ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതകഥ എഴുതുമ്പോൾ സാധാരണയായി ഓർമ്മകളുടെ മനോഹരമായ വശങ്ങളെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്ത് ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുക. വിജയങ്ങൾക്കു നിറം കൂട്ടുകയും പരാജയങ്ങൾക്ക് വിശദീകരണം നൽകുകയും ചെയ്യും. സ്വന്തം ദൗർബല്യങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കാനും അപമാനകരമായ ഓർമ്മകളെ മൗനത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ ഒളിപ്പിക്കാനും മനുഷ്യൻ സ്വാഭാവികമായി ശ്രമിക്കും.എന്നാൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ ആ പതിവ് വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചില്ല.അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തെ ഒരു വിജയഗാഥയായി എഴുതിയില്ല.ഒരു മഹാത്മാവിന്റെ മഹത്വവത്കരിക്കപ്പെട്ട ജീവിതചരിത്രമായും എഴുതിയില്ല.പകരം,ഒരു മനുഷ്യൻ സത്യത്തെ തേടിയുള്ള തന്റെ യാത്രയിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ രേഖയായി ജീവിതത്തെ തുറന്നുവെച്ചു.അതാണ് ‘എന്റെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങൾ അഥവാ ആത്മകഥ’ — The Story of My Experiments with Truth.

1925 നവംബർ 29-ന് ഗാന്ധിജിയുടെ ഗുജറാത്തി വാരികയായ നവജീവനിൽ ഈ ആത്മകഥയുടെ ആദ്യ അധ്യായം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. 166 ഭാഗങ്ങളിലായി പരമ്പര 1929 ഫെബ്രുവരി 3 വരെ തുടർന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ അതേ കാലയളവിൽ Young Indiaയിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യ ഇംഗ്ലീഷ് പുസ്തകപതിപ്പ് രണ്ടു വാല്യങ്ങളായാണ് പുറത്തുവന്നത്—ഒന്നാം വാല്യം 1927-ലും രണ്ടാം വാല്യം 1929-ലും.ഈ ആത്മകഥയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് പിന്നിടുകയാണ്.ഒരു പുസ്തകത്തിന്റെ നൂറാം വാർഷികം മാത്രമല്ല ഇത്; ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തെ സത്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ നോക്കിക്കാണിച്ച ധീരമായ എഴുത്തിന്റെ നൂറാം വാർഷികം കൂടിയാണ്.

ഗാന്ധിജി തന്നെ ഈ കൃതിയുടെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ഒരു സാധാരണ ആത്മകഥ എഴുതുക എന്നതല്ലെന്നും,തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ കഥ പറയുക എന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരുന്നു . ജീവിതം മുഴുവൻ പരീക്ഷണങ്ങളായതിനാൽ ആ കഥ സ്വാഭാവികമായും ആത്മകഥയുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കുകയാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.ഇവിടെയാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ അസാധാരണത.ഗാന്ധി തന്റെ ജീവിതത്തെ ‘ഞാൻ എങ്ങനെ മഹാനായി’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ നോക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് ‘ഞാൻ എങ്ങനെ മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെയാണ് നോക്കുന്നത്.

പോർബന്ദറിലെ ബാലനായ മോഹൻദാസ് മുതൽ ലോകം മഹാത്മാ എന്നു വിളിച്ച മനുഷ്യനിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം.എന്നാൽ അതിലെ മോഹൻദാസ് ഒരു കുറ്റമറ്റ മനുഷ്യനല്ല.അതിൽ ഭയമുള്ള ബാലനുണ്ട്. തെറ്റുകൾ ചെയ്യുന്ന കൗമാരക്കാരനുണ്ട്. മോഷ്ടിച്ചതിന്റെ കുറ്റബോധത്തിൽ കഴിയുന്ന യുവാവുണ്ട്. പുകവലിയുടെ പരീക്ഷണങ്ങളുണ്ട്. കള്ളം പറഞ്ഞതിന്റെ വേദനയുണ്ട്. വിവാഹജീവിതത്തിലെ അപക്വതകളുണ്ട്. ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തി പാശ്ചാത്യ ജീവിതരീതിയെ അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന യുവാവുണ്ട്. ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങളുണ്ട്. മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണങ്ങളുണ്ട്.അദ്ദേഹം തന്റെ ബാല്യത്തിലെ തെറ്റുകൾ മറച്ചുവച്ചിരുന്നെങ്കിൽ പുസ്തകം കൂടുതൽ ‘മാന്യമായ’ഒരു ആത്മകഥയായേനെ. പക്ഷേ ഗാന്ധി തെരഞ്ഞെടുത്തത് മറ്റൊരു വഴിയായിരുന്നു. തെറ്റുകളെ മറയ്ക്കാതെ അവയിൽനിന്ന് പഠിച്ച മനുഷ്യന്റെ വഴിയായിരുന്നു അത്.അതിനാലാണ് ഈ പുസ്തകം ഒരു ആത്മകഥയ്ക്കപ്പുറം ആത്മപരിശോധനയുടെ ഗ്രന്ഥമായി മാറുന്നത്.

ഒരു കുട്ടി ചെയ്ത ചെറിയ മോഷണം മുതൽ ജീവിതത്തിലെ വലിയ ധാർമിക തീരുമാനങ്ങൾ വരെ ഒരേ നൂലിൽ കോർത്തിണക്കുകയാണ് ഗാന്ധി.കുറ്റം ചെയ്ത ശേഷം അനുഭവിച്ച കുറ്റബോധവും,സത്യം തുറന്നു പറയാനുള്ള ധൈര്യവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വ രൂപീകരണത്തിൽ എത്ര വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു എന്ന് ആത്മകഥ വ്യക്തമാക്കുന്നു.സത്യം അദ്ദേഹത്തിന് വെറും ഒരു ധാർമിക ഉപദേശം ആയിരുന്നില്ല. ജീവിതത്തിൽ പരീക്ഷിച്ചുനോക്കേണ്ട ഒരു ശക്തിയായിരുന്നു.ഇതാണ് ‘സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങൾ’ എന്ന ശീർഷകത്തിന്റെ ആഴം.

സത്യം എന്താണ് എന്ന് പുസ്തകം വെറും പ്രഭാഷണം നടത്തുന്നില്ല. സത്യം ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് നേരിടേണ്ടിവരുന്ന സംഘർഷങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് കാണിച്ചുതരുന്നു.ഗാന്ധിയുടെ സത്യാന്വേഷണം വ്യക്തിജീവിതത്തിൽ ഒതുങ്ങിയില്ല. പിന്നീട് അത് സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഒരു ശക്തിയായി മാറി. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വർണവിവേചനാനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ നിർണായകമായി മാറ്റിമറിച്ചു.അവിടെ നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അനീതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തി. നിയമം പഠിച്ച ഒരു യുവ അഭിഭാഷകൻ ക്രമേണ അനീതിക്കെതിരെ പോരാടുന്ന സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനായി മാറുകയായിരുന്നു.ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക ഗാന്ധിക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാലയമായിരുന്നെങ്കിൽ,ഇന്ത്യ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരീക്ഷണശാലയായി മാറി.

സത്യം, അഹിംസ, ആത്മനിയന്ത്രണം, ലാളിത്യം, സേവനം, സ്വയംപര്യാപ്തത,ഇവ ഓരോന്നും ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തിൽ ആശയങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല. അവയെ ജീവിതത്തിൽ പരീക്ഷിച്ചുനോക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.അതിനാലാണ് ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥയിൽ ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾക്കും ഒരേ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. ശരീരത്തെ നിയന്ത്രിക്കാതെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനാകുമോ? സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാതെ സമൂഹത്തെ മാറ്റാനാകുമോ? സത്യത്തെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നടപ്പാക്കാതെ സത്യത്തിനുവേണ്ടി ജനങ്ങളോട് സംസാരിക്കാനാകുമോ?ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നത്.

ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തിൽ അഹിംസ സത്യത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നായിരുന്നില്ല. സത്യത്തിലേക്കുള്ള വഴിയായി അഹിംസയെ അദ്ദേഹം കാണുകയായിരുന്നു. മറ്റൊരാളെ കീഴടക്കുക എന്നതിനു പകരം സ്വന്തം ഉള്ളിലെ ഭയത്തെയും ക്രോധത്തെയും സ്വാർത്ഥതയെയും കീഴടക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഹിംസ.അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിന്റെ പുസ്തകമായി മാത്രം വായിക്കാൻ കഴിയില്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുസ്തകവുമാണ്. നൂറു വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ഈ കൃതി വീണ്ടും വായിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രസക്തി ഇവിടെ തന്നെയാണ്.

ലോകം സാങ്കേതികമായി അതിവേഗം മുന്നേറിയിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ കൈയിൽ വിവരങ്ങളുടെ അതിരില്ലാത്ത ലോകം എത്തിയിരിക്കുന്നു. മൊബൈൽ ഫോണും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളും കൃത്രിമബുദ്ധിയും മനുഷ്യന്റെ ജീവിതരീതിയെ മാറ്റിമറിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ മാറിയിട്ടില്ല.ഞാൻ ആരാണ്?എനിക്ക് എന്താണ് ശരി?തെറ്റെന്ന് അറിയുന്ന കാര്യം ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നു?എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സത്യം സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയുമോ?എന്റെ തെറ്റ് സമ്മതിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമുണ്ടോ?മറ്റൊരാളോട് നീതി ചെയ്യുന്നതിനു മുമ്പ് ഞാൻ എന്നോട് നീതി ചെയ്യുന്നുണ്ടോ?ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ തേടുന്നിടത്താണ് ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ ഇന്നും വായനക്കാരനുമായി സംസാരിക്കുന്നത്.

പുസ്തകത്തിന്റെ മറ്റൊരു വലിയ സവിശേഷത അതിന്റെ ആത്മസത്യസന്ധതയാണ്.ഗാന്ധി സ്വയം ഒരു പൂർണ്ണ മനുഷ്യനായി അവതരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല.വളർച്ച എന്നത് തെറ്റുകളില്ലാത്ത അവസ്ഥയല്ലെന്നും, തെറ്റുകളിൽനിന്ന് പഠിച്ച് സ്വയം തിരുത്താനുള്ള നിരന്തര ശ്രമമാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.ഇതാണ് ഇന്നത്തെ തലമുറയ്ക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠങ്ങളിൽ ഒന്ന്.ഇന്ന് നമ്മൾ പലപ്പോഴും വിജയിച്ച മനുഷ്യരുടെ കഥകൾ മാത്രം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പരാജയങ്ങൾ മറയ്ക്കപ്പെടുന്നു. തെറ്റുകൾ മായ്ച്ചുകളയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ മനോഹരമായ ഭാഗങ്ങൾ മാത്രം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ അതിന് വിപരീതമാണ്.

അദ്ദേഹം പറയുന്നത് പോലെയാണ് ജീവിതത്തിന്റെ സത്യസന്ധമായ രൂപം: മനുഷ്യൻ അപൂർണ്ണനാണ്; എന്നാൽ സ്വയം തിരുത്താനുള്ള കഴിവാണ് അവന്റെ മഹത്വം.ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥയിൽ കുടുംബവും വലിയ സ്ഥാനമാണ് നേടുന്നത്. മാതാപിതാക്കളുമായുള്ള ബന്ധം,ഭാര്യ കസ്തൂർബയുമായുള്ള ജീവിതം, കുടുംബബന്ധങ്ങളിലെ സങ്കീർണതകൾ,ഇവയെല്ലാം അദ്ദേഹം ആത്മപരിശോധനയോടെ സമീപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് തന്റെ യൗവനത്തിലെ ഭർത്താവെന്ന നിലയിലുള്ള പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആത്മവിമർശനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തുറന്ന മനസ്സിന്റെ തെളിവാണ്.ഇതും ഒരു വലിയ പാഠമാണ്.സ്വന്തം തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കാൻ കഴിയുന്ന മനുഷ്യനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വളരുന്നത്.

ഗാന്ധിയുടെ മതചിന്തയും ആത്മകഥയുടെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്.ഒരു മതത്തിന്റെ പരിധിയിൽ സത്യത്തെ പൂട്ടിയിടാതെ വിവിധ മതങ്ങളെയും ആത്മീയ ചിന്തകളെയും അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുകയും പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. മതം മനുഷ്യനെ വിഭജിക്കാനുള്ള ആയുധമല്ല, ആത്മപരിശോധനയുടെയും ധാർമിക ജീവിതത്തിന്റെയും വഴിയാകണം എന്ന ചിന്തയിലേക്കാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്ര നീങ്ങുന്നത്.ഭഗവദ്ഗീത, ജൈനചിന്ത, ക്രിസ്തുമതം, ഇസ്ലാം തുടങ്ങിയ വിവിധ മതപരമ്പരകളുമായി അദ്ദേഹം നടത്തിയ ആശയസമ്പർക്കം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയെ സമ്പന്നമാക്കി.ഇത് ഗാന്ധിയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന വാതിലാണ്.അദ്ദേഹത്തിന് സത്യം ഒരു മതഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതല്ല. സത്യത്തിലേക്കുള്ള മനുഷ്യന്റെ യാത്രയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.അതിനാലാണ് ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പായി മാത്രം വായിക്കുന്നത് അതിന്റെ ആഴം കുറയ്ക്കുന്നത്.അത് ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആത്മപരിണാമത്തിന്റെ രേഖയാണ്.

ഒരു അഭിഭാഷകൻ എങ്ങനെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനായി?ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ എങ്ങനെ സത്യാഗ്രഹിയായി?ഒരു വ്യക്തിയുടെ ധാർമികാന്വേഷണം എങ്ങനെ ഒരു ജനതയുടെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി?ഇവയ്ക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ പുസ്തകത്തിന്റെ ഓരോ അധ്യായത്തിലും കണ്ടെത്താം.ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആശയങ്ങളായ സത്യാഗ്രഹവും അഹിംസയും പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിൽനിന്ന് വീണ ആശയങ്ങളായിരുന്നില്ല. ജീവിതത്തിൽ നടത്തിയ ചെറിയ ചെറിയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടവയായിരുന്നു അവ.അതാണ് ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തെ വേറിട്ടതാക്കുന്നത്.

അദ്ദേഹം ആദ്യം സ്വയം മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു. പിന്നീട് കുടുംബത്തെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നെ സമൂഹത്തെ.ഒടുവിൽ ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തോടുപോലും വെല്ലുവിളി ഉയർത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞു.എന്നാൽ ആത്മകഥയുടെ പരിധിയും നമുക്ക് ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്.പുസ്തകം ഗാന്ധിയുടെ മുഴുവൻ ജീവിതകഥയല്ല. 1921 വരെയുള്ള ജീവിതമാണ് പ്രധാനമായും ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. പിന്നീട് നടന്ന ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം, വട്ടമേശ സമ്മേളനങ്ങൾ, ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം, സ്വാതന്ത്ര്യം, അവസാനകാല ജീവിതം എന്നിവ ആത്മകഥയുടെ ഭാഗമല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗാന്ധിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ രാഷ്ട്രീയജീവിതം മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ പുസ്തകം മാത്രം മതിയാകില്ല. എന്നാൽ ഗാന്ധി എന്ന മനുഷ്യന്റെ ചിന്താരൂപീകരണവും ആത്മപരിണാമവും മനസ്സിലാക്കാൻ ഇത് അതുല്യമായ ഒരു രേഖയാണ്.

മലയാളികൾക്കും ഈ കൃതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന് പ്രത്യേക ചരിത്രമുണ്ട്. കെ. മാധവൻ 1928-ൽ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയതായി ലഭ്യമായ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അത് മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിൽ പരമ്പരയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും പിന്നീട് പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തു.

ഇങ്ങനെ ഒരു ഭാഷയിൽനിന്ന് മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്കും ഒരു തലമുറയിൽനിന്ന് മറ്റൊരു തലമുറയിലേക്കും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ. നൂറു വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും പുസ്തകം വായിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ കാരണം അതിലെ ചരിത്രവിവരങ്ങൾ മാത്രമല്ല.അതിലെ മനുഷ്യൻ ഇന്നും നമ്മോടൊപ്പം നടക്കുന്നു.

ഗാന്ധിയുടെ മഹത്വം അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും തെറ്റുപറ്റിയില്ല എന്നതിലല്ല. തെറ്റുപറ്റിയപ്പോൾ അതിനെ തിരിച്ചറിയാനും അതിൽനിന്ന് പഠിക്കാനും സ്വയം മാറ്റാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു എന്നതിലാണ്.അതുകൊണ്ടുതന്നെ ‘എന്റെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങൾ’ ഒരു മഹാത്മാവിന്റെ ആത്മകഥയേക്കാൾ, മഹാത്മാവാകാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആത്മകഥയാണ്.ഈ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്.‘മഹാത്മാവ്’ എന്ന പദം ഗാന്ധിയെ നമ്മിൽനിന്ന് അകറ്റിയേക്കാം. എന്നാൽ ‘മനുഷ്യൻ’ എന്ന നിലയിൽ ഗാന്ധിയെ വായിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ അടുത്തുവരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭയങ്ങൾ നമ്മുടെ ഭയങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംശയങ്ങൾ നമ്മുടെ സംശയങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ തെറ്റുകൾ നമ്മുടെ തെറ്റുകളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മപരിശോധന നമ്മെയും സ്വന്തം ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.അതാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ നൂറു വർഷത്തെ അതിജീവനം.

ഒരു നൂറ്റാണ്ട് കഴിഞ്ഞിട്ടും മനുഷ്യന്റെ കൈയിൽ ഏറ്റവും ആവശ്യമുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ സാങ്കേതികവിദ്യ മാത്രമല്ലെന്ന് അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. സത്യസന്ധതയും ആത്മനിയന്ത്രണവും സഹിഷ്ണുതയും മറ്റൊരാളുടെ വേദന മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മനസ്സും ഇപ്പോഴും ആവശ്യമാണ്.ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തെയും ആശയങ്ങളെയും കുറിച്ച് ചരിത്രപരമായും രാഷ്ട്രീയമായും വിവിധ വിലയിരുത്തലുകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകളെ വിമർശിച്ചവരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില ആശയങ്ങളോട് വിയോജിച്ചവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതെല്ലാം ഗാന്ധിയെ ചരിത്രപരമായി പഠിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമാണ്.എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മകഥയുടെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ എഴുത്തുകാരൻ തന്നെ തന്റെ ജീവിതത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം വായനക്കാരന് നൽകുന്നു എന്നതാണ്.നമുക്ക് സ്വന്തം ജീവിതത്തെ സത്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ നോക്കാൻ കഴിയുമോ?നമ്മുടെ തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കാൻ കഴിയുമോ?നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ പരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയുമോ?നമുക്ക് തെറ്റാണെന്ന് തോന്നിയാൽ സ്വയം തിരുത്താൻ കഴിയുമോ?ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ഗാന്ധി തന്റെ ജീവിതംകൊണ്ട് പരീക്ഷിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്.അതുകൊണ്ടുതന്നെ ‘എന്റെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷണങ്ങൾ’ ഒരു പഴയ പുസ്തകമല്ല.അത് ഓരോ തലമുറയും വീണ്ടും വായിക്കേണ്ട ഒരു കണ്ണാടിയാണ്.ആ കണ്ണാടിയിൽ ഗാന്ധിയുടെ മുഖം മാത്രമല്ല കാണുന്നത്.നമ്മുടെ മുഖവും കാണാം.അവിടെ ഒരു മഹാത്മാവിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല.ഒരു മനുഷ്യന്റെ നിരന്തരമായ ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെ കഥയാണ്.