ഓർമയായ വേദി..കാലയവനികക്കുള്ളിൽ ടാഗോർ ഹാൾ വിതുമ്പുന്നു….

• നെല്ലിയോട്ട് ബഷീർ; ഡയറക്ടർ, ടാഗോർ ഫൗണ്ടേഷൻ കേരള

ചില കെട്ടിടങ്ങൾ തകർന്നുവീഴുമ്പോൾ അവിടെ തകരുന്നത് ഇഷ്ടികകളും കോൺക്രീറ്റും മാത്രമല്ല; ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഓർമകളും അഭിമാനവും സാംസ്‌കാരിക സ്വത്വവും കൂടിയാണ്. ചില വേദികൾ നിശ്ശബ്ദമാകുമ്പോൾ അവിടെ നിലയ്ക്കുന്നത് പരിപാടികളുടെ ആരവം മാത്രമല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സർഗാത്മകമായ ഹൃദയമിടിപ്പുകൾ കൂടിയാണ്. കോഴിക്കോട് ടാഗോർ ജന്മശതാബ്ദി സ്മാരകഹാൾ അത്തരമൊരു വേദിയായിരുന്നു. ഇന്ന്, അതിന്റെ പഴയ പ്രതാപം ഓർമകളിൽ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ആ ഇടം നേരിടുന്ന അവഗണന സാംസ്‌കാരിക കേരളത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷിക്കു മുന്നിൽ ഉയർത്തുന്നത് അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന നിരവധി ചോദ്യങ്ങളാണ്.

കലയുടെ കൈയടികൾ ഉയർന്നിരുന്നിടത്ത് ഇന്ന് മാലിന്യച്ചാക്കുകൾ കുന്നുകൂടുന്നു! സാഹിത്യവും സംഗീതവും രാഷ്ട്രീയവും സംവദിച്ചിരുന്ന മണ്ണിൽ ഉപയോഗശൂന്യമായ വാഹനങ്ങളും ആക്രിസാധനങ്ങളും ഇടംപിടിക്കുന്നു! ഒരു കാലത്ത് കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായിരുന്ന ടാഗോർ ഹാളിന്റെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ ഇതിനപ്പുറം വാക്കുകൾ വേണമെന്നില്ല. ഒരു നഗരത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക പൈതൃകത്തോട് കാണിക്കുന്ന അവഗണന എത്രത്തോളം ക്രൂരമായിത്തീരാമെന്നതിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയാണിത്.

1966-ൽ നിർമാണപ്രവൃത്തികൾ ആരംഭിച്ച ടാഗോർ ജന്മശതാബ്ദി സ്മാരകഹാൾ 1973 ഡിസംബർ രണ്ടിനാണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. അന്നത്തെ മേയർ കോളിയോട്ട് ഭരതന്റെ അധ്യക്ഷതയിൽ ഇറിഗേഷൻ സൂപ്രണ്ടിങ് എൻജിനീയർ ഒ.കെ. ശ്രീധരൻ നായരാണ് ഹാൾ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. അന്നത്തെ കണക്കിൽ ഏകദേശം 15 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു നിർമാണച്ചെലവ്. അങ്ങനെ രൂപംകൊണ്ട ഈ സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രം പിന്നീട് പതിറ്റാണ്ടുകളോളം കോഴിക്കോടിന്റെ കലാ-സാഹിത്യ-സാംസ്‌കാരിക-രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ സുപ്രധാന വേദിയായി മാറി.

എത്രയോ കലാകാരന്മാരുടെ അരങ്ങേറ്റങ്ങൾ! എത്രയോ എഴുത്തുകാരുടെ പുസ്തകപ്രകാശനങ്ങൾ! എത്രയോ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങൾ, പ്രഭാഷണങ്ങൾ, നാടകങ്ങൾ, സംഗീതസന്ധ്യകൾ, സാഹിത്യചർച്ചകൾ, പുരസ്‌കാരദാനച്ചടങ്ങുകൾ! എത്രയോ പ്രതിഭകളുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ആ ഹാളിന്റെ ചുമരുകളിൽ പ്രതിധ്വനിച്ചു! കാലത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും സമൂഹത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും സാഹിത്യത്തിന്റെ പുതുഭാവങ്ങളും കലയുടെ വൈവിധ്യങ്ങളും അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു. തലമുറകൾക്ക് ഓർമകൾ സമ്മാനിച്ച ആ വേദി കേവലം ഒരു കെട്ടിടമായിരുന്നില്ല; കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ചരിത്രത്തിലെ സജീവമായ ഒരധ്യായമായിരുന്നു.

അവിടെ തെളിഞ്ഞ വേദിവെളിച്ചങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ എത്രയോ മനുഷ്യരുടെ അധ്വാനമുണ്ടായിരുന്നു. ആ വേദിയിൽ മുഴങ്ങിയ വാക്കുകൾക്കു പിന്നിൽ എത്രയോ ചിന്തകളുണ്ടായിരുന്നു. സദസ്സിൽ ഉയർന്ന കൈയടികൾക്കു പിന്നിൽ എത്രയോ സ്വപ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. കലയും സാഹിത്യവും രാഷ്ട്രീയവും ജനജീവിതവും പരസ്പരം സംവദിച്ചിരുന്ന ആ ഇടം കോഴിക്കോടിന്റെ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ സാംസ്‌കാരിക ബോധത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

എന്നാൽ, കാലം മാറിയപ്പോൾ ടാഗോർ ഹാളിന്റെ വിധിയും മാറിത്തുടങ്ങി. രണ്ടു വർഷത്തിലധികമായി അടച്ചിട്ടിരുന്ന ഹാൾ പൊളിച്ചുനീക്കിയിട്ട് രണ്ടു വർഷത്തോടടുക്കുമ്പോഴും പുനർനിർമാണം യാഥാർഥ്യമായിട്ടില്ലെന്നാണ് ലഭ്യമായ വിവരങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. തത്വത്തിൽ, നാലു വർഷത്തിലേറെയായി ഇവിടെ പതിവ് കലാ-സാംസ്‌കാരിക പരിപാടികൾക്ക് വേദിയില്ലാതായിരിക്കുന്നു. ഒരു സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രത്തെ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കുക, തുടർന്ന് അതിനെ പൊളിച്ചുമാറ്റുക, പിന്നെ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ വാഗ്ദാനങ്ങൾക്കിടയിൽ അതിന്റെ ഭാവി അനിശ്ചിതത്വത്തിലാക്കുക,ഇതെല്ലാം ഒരു നഗരത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തോടുള്ള സമീപനത്തെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.

ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെ മൂന്നു നിലകളുള്ള കോംപ്ലക്‌സ് മാതൃകയിൽ ടാഗോർ ഹാൾ പുതുക്കിപ്പണിയുമെന്നായിരുന്നു പ്രഖ്യാപനം. കേരള അർബൻ ആൻഡ് റൂറൽ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷനിൽനിന്ന് (KURDFC) 49 കോടി രൂപ വായ്പയെടുത്ത് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുമെന്ന വിവരവും പുറത്തുവന്നിരുന്നു. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കും മാറുന്ന ആവശ്യങ്ങൾക്കും അനുസൃതമായി ഒരു ആധുനിക സാംസ്‌കാരിക സമുച്ചയം ഒരുക്കുക എന്നത് തീർച്ചയായും സ്വാഗതാർഹമായ ആശയമാണ്. പഴയതിനെ അതേപടി പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്നതിലുപരി, പുതിയ തലമുറയുടെ സാംസ്‌കാരിക ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന വിധത്തിൽ ടാഗോർ ഹാളിനെ നവീകരിക്കാമായിരുന്നു.

പക്ഷേ, പ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കപ്പുറം പദ്ധതി എവിടെ എത്തിനിൽക്കുന്നു? പുനർനിർമാണത്തിന്റെ കൃത്യമായ സമയക്രമം എന്താണ്? സാമ്പത്തിക ക്രമീകരണങ്ങൾ പൂർത്തിയായോ? പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിലെ തടസ്സങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? എപ്പോഴാണ് നിർമാണം ആരംഭിക്കുക? എപ്പോഴാണ് കോഴിക്കോടിന് സ്വന്തം സാംസ്‌കാരിക വേദി തിരിച്ചുകിട്ടുക?

ഇവയെല്ലാം ജനങ്ങൾക്ക് അറിയേണ്ട ന്യായമായ ചോദ്യങ്ങളാണ്. കോടികൾ ചെലവഴിക്കുന്ന പദ്ധതികളെക്കുറിച്ച് പ്രഖ്യാപനം നടത്തുന്നത് ഭരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ, പ്രഖ്യാപിച്ച പദ്ധതികൾ സമയബന്ധിതമായി പൂർത്തിയാക്കി ജനങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുക എന്നതാണ് ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള ഭരണത്തിന്റെ യഥാർഥ അളവുകോൽ. ഒരു സാംസ്‌കാരിക സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തതയില്ലാതെ വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നത് സാധാരണ ഭരണകാലതാമസമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. കാരണം, ഇവിടെ നഷ്ടമാകുന്നത് കെട്ടിടനിർമാണത്തിന്റെ സമയമല്ല; നഗരത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തിനുള്ള അവസരങ്ങളാണ്.

ഇതിനിടയിൽ ടാഗോർ ഹാളിന്റെ പരിസരം മാലിന്യസംഭരണ കേന്ദ്രമായും കോർപ്പറേഷന്റെ ഉപയോഗശൂന്യമായ വാഹനങ്ങളും ആക്രിസാധനങ്ങളും സൂക്ഷിക്കുന്ന ഇടമായും മാറിയെന്ന കാഴ്ച അതിലേറെ വേദനാജനകമാണ്. അഴക് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച മാലിന്യക്കണ്ടെയ്‌നറുകൾ നിറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് മാലിന്യച്ചാക്കുകൾ ഇവിടെ എത്തിച്ചുവെന്ന വിവരവും പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു കാലത്ത് കലയുടെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞുനിന്ന ഇടം ഇന്ന് മാലിന്യങ്ങളുടെ കാഴ്ചയിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു എന്നത് യാദൃച്ഛികമായൊരു വൈരുധ്യം മാത്രമല്ല; നഗരാസൂത്രണത്തിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളുടെ പരിപാലനത്തിലും ഉത്തരവാദപ്പെട്ടവർ പുലർത്തേണ്ട ജാഗ്രതയെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പു കൂടിയാണ്.

മാലിന്യസംസ്‌കരണം നഗരത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. എന്നാൽ, അതിന്റെ പേരിൽ ഒരു ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രത്തിന്റെ പരിസരം താൽക്കാലികമോ സ്ഥിരമോ ആയ മാലിന്യസംഭരണ ഇടമായി മാറുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. മാലിന്യത്തിന് ഇടം കണ്ടെത്താനാകാത്ത ഒരു നഗരത്തിന് കലയുടെ ഓർമകൾക്ക് ഇടം കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, പ്രശ്നം സ്ഥലപരിമിതിയുടേതു മാത്രമല്ല; മുൻഗണനകളുടേതു കൂടിയാണ്.

ഒരു നഗരത്തിന്റെ വികസനത്തെ റോഡുകളുടെ വീതികൊണ്ടും കെട്ടിടങ്ങളുടെ ഉയരംകൊണ്ടും മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. അവിടത്തെ വായനശാലകൾ എത്ര സജീവമാണ്, കലാകാരന്മാർക്ക് എത്ര വേദികളുണ്ട്, എഴുത്തുകാർക്ക് എത്ര സംവാദ ഇടങ്ങളുണ്ട്, യുവപ്രതിഭകൾക്ക് അവരുടെ കഴിവുകൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ എത്ര അവസരങ്ങളുണ്ട് എന്നതും വികസനത്തിന്റെ നിർണായക അളവുകോലുകളാണ്. നഗരത്തിന്റെ ആത്മാവ് അതിന്റെ കോൺക്രീറ്റ് സൗധങ്ങളിലല്ല; മനുഷ്യരുടെ ചിന്തകളിലും കലാബോധത്തിലും സാംസ്‌കാരിക ഇടപെടലുകളിലുമാണ് ജീവിക്കുന്നത്.

സാഹിത്യനഗരമെന്ന പദവി നേടിയ കോഴിക്കോടിന് ഈ തിരിച്ചറിവ് മറ്റേതൊരു നഗരത്തേക്കാളും പ്രധാനമാണ്. സാഹിത്യനഗരമെന്നത് ഒരു ഔദ്യോഗിക വിശേഷണം മാത്രമല്ല; വായനയെയും എഴുത്തിനെയും കലകളെയും സാംസ്‌കാരിക സംവാദങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രതിബദ്ധത കൂടിയാണ്. ആ പദവിയുടെ അന്തസ്സിനൊത്ത രീതിയിൽ നഗരത്തിലെ സാംസ്‌കാരിക ഇടങ്ങളെ പരിപാലിക്കാനും പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് അവയുടെ പ്രയോജനം ഉറപ്പാക്കാനും ഭരണകൂടത്തിന് ബാധ്യതയുണ്ട്.

ഒരു വശത്ത് സാഹിത്യനഗരത്തിന്റെ അഭിമാനത്തെക്കുറിച്ച് നാം സംസാരിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, അതിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ചരിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന അടയാളങ്ങളിലൊന്ന് അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വൈരുധ്യം അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് സാംസ്‌കാരിക പുരോഗതിയുടെ അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നതിൽ എന്തർഥമാണുള്ളത്? സാഹിത്യനഗരത്തിന്റെ മഹത്വം ആഘോഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിന്റെ സാംസ്‌കാരിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും നമുക്ക് കഴിയണം.

ഇവിടെ കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം വളരെ വലുതാണ്. പദ്ധതി വൈകുന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണെന്ന് ജനങ്ങളോട് വ്യക്തമാക്കണം. പുനർനിർമാണത്തിന്റെ നിലവിലെ സ്ഥിതി, സാമ്പത്തിക ക്രമീകരണങ്ങൾ, ഭരണാനുമതികൾ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർമാണം ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള സമയക്രമം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സുതാര്യമായ വിശദീകരണം നൽകണം. ജില്ലാ ഭരണകൂടവും സംസ്ഥാന തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വകുപ്പും വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ട് ആവശ്യമായ ഏകോപനവും മേൽനോട്ടവും ഉറപ്പാക്കണം. പദ്ധതിയുടെ പുരോഗതി നിരീക്ഷിക്കാൻ വ്യക്തമായ സംവിധാനം ഉണ്ടാകണം. നിർമാണം പൂർത്തിയാക്കേണ്ട സമയപരിധിയും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കണം.

അതോടൊപ്പം, പുനർനിർമാണം ആരംഭിക്കുന്നതുവരെ ഹാളിന്റെ പരിസരം മാലിന്യങ്ങളിൽനിന്നും ആക്രിസാധനങ്ങളിൽനിന്നും ഉപയോഗശൂന്യമായ വാഹനങ്ങളിൽനിന്നും മുക്തമാക്കണം. പരിസരം ശുചീകരിച്ച് സുരക്ഷിതവും മാന്യവുമായ നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കണം. താൽക്കാലികമായെങ്കിലും അവിടത്തെ സാംസ്‌കാരിക സ്മരണ നിലനിർത്തുന്ന നടപടികൾ ആലോചിക്കണം. കാരണം, ഒരു പുതിയ കെട്ടിടം പണിയുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ ആ സ്ഥലത്തോടുള്ള നമ്മുടെ സമീപനം മാറേണ്ടതുണ്ട്.

ടാഗോർ ഫൗണ്ടേഷൻ ഈ വിഷയത്തിൽ ഉന്നയിക്കുന്ന ആവശ്യം ഒരു സംഘടനയുടെ മാത്രം ആവശ്യമല്ല; കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക മനസ്സിന്റെ ആവശ്യമാണ്. കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ അധികാരികളും ജില്ലാ ഭരണകൂടവും സംസ്ഥാന തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വകുപ്പും അടിയന്തരമായി ഇടപെട്ട് ടാഗോർ ഹാളിന്റെ പുനർനിർമാണം ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള സത്വര നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. പ്രഖ്യാപനങ്ങളുടെ ആവർത്തനമല്ല, പ്രവർത്തനത്തിന്റെ തുടക്കമാണ് ഇനി വേണ്ടത്. ഉറപ്പുകളുടെ വാക്കുകളല്ല, നിർമാണത്തിന്റെ ആദ്യ ചുവടാണ് ജനങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നത്.

ഒരു നഗരത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക പൈതൃകം സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഭൂതകാലത്തെ ആരാധിക്കുന്നതിനു തുല്യമല്ല. മറിച്ച്, ഭാവി തലമുറകൾക്ക് അവരുടെ സർഗാത്മകത വളർത്താനുള്ള ഇടങ്ങൾ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കലാണ്. പഴയ വേദികൾക്ക് പകരം പുതിയ വേദികൾ ഉയരട്ടെ. കാലത്തിനനുസരിച്ച് സൗകര്യങ്ങൾ മാറട്ടെ. പക്ഷേ, ആ മാറ്റം സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന അനിശ്ചിതത്വമായി മാറരുത്. പഴയ ഹാളിന്റെ ഓർമകളെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ടാഗോർ ഹാൾ പണിതുയർത്തണം. അത് നഗരത്തിന്റെ അഭിമാനമായി വീണ്ടും ഉയർന്നുവരണം.

ടാഗോർ ഹാളിന്റെ മൗനം കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച ശൂന്യത ചെറുതല്ല. ഒരു കലാകാരന് നഷ്ടമായത് തന്റെ കല അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള വേദിയായിരിക്കാം. ഒരു എഴുത്തുകാരന് നഷ്ടമായത് തന്റെ പുസ്തകം വായനക്കാരിലെത്തിക്കാനുള്ള ഇടമായിരിക്കാം. ഒരു സാംസ്‌കാരിക പ്രവർത്തകന് നഷ്ടമായത് തന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ പങ്കുവെക്കാനുള്ള പൊതുവേദിയായിരിക്കാം. ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഒരു നഗരത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ടാഗോർ ഹാളിന്റെ പുനർനിർമാണം ഒരു കെട്ടിടനിർമാണ പദ്ധതി മാത്രമല്ല; കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ജീവിതത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ദൗത്യമാണ്.

ഇന്ന് ടാഗോർ ഹാളിന്റെ ഓർമകൾക്കുമുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ഉയരുന്ന ചോദ്യം ലളിതമാണ്: ഒരു നഗരത്തിന് അതിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ചരിത്രത്തോട് ഇത്രയേറെ നിസ്സംഗത പുലർത്താനാകുമോ?

കലയുടെ കൈയടികൾക്ക് പകരം മാലിന്യച്ചാക്കുകളുടെ നിശ്ശബ്ദത നിറയുന്ന ഒരു സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രം ഒരു നഗരത്തിന്റെ വികസനത്തിന്റെ അടയാളമല്ല; അതിന്റെ മുൻഗണനകളെക്കുറിച്ചുള്ള അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ചോദ്യമാണ്.

ടാഗോർ ഹാൾ ഇനി പഴയ രൂപത്തിൽ നമ്മോടൊപ്പമില്ല. എന്നാൽ അതിന്റെ ചരിത്രം മായ്ച്ചുകളയാനാവില്ല. ആ ഓർമകളെ പുതിയ തലമുറയുടെ സർഗാത്മകതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടത് ഇന്നത്തെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക മനസ്സിൽ ഒരിക്കൽ വെളിച്ചം പകർന്ന ആ വേദി വീണ്ടും ഉയർന്നുവരണം. അവിടെ വീണ്ടും പുസ്തകങ്ങൾ പ്രകാശനം ചെയ്യപ്പെടണം. കവിതകൾ ചൊല്ലപ്പെടണം. നാടകങ്ങൾ അരങ്ങേറണം. സംഗീതം നിറയണം. ആശയങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടണം. പുതിയ പ്രതിഭകൾക്ക് കൈയടി ലഭിക്കണം.

ടാഗോർ ഹാൾ ഒരു ഓർമയായി മാത്രം അവശേഷിക്കേണ്ടതല്ല; കോഴിക്കോടിന്റെ സാംസ്‌കാരിക ഭാവിയായി വീണ്ടും ഉയർന്നുവരേണ്ടതാണ്.

ആ പുനർജന്മത്തിനായി ഇനിയും എത്രകാലം കാത്തിരിക്കണം? ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയേണ്ടത് ചരിത്രമല്ല, ഇന്നത്തെ ഭരണകൂടമാണ്.

— ടാഗോർ ഫൗണ്ടേഷൻ കേരള