സൗജന്യയാത്രയ്ക്കപ്പുറംസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം

• നെല്ലിയോട്ട് ബഷീർ

കേരളത്തിന്റെ പൊതുഗതാഗത സംവിധാനത്തിന്റെ ജീവനാഡിയാണ് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. നഗരങ്ങളെയും ഗ്രാമങ്ങളെയും, മലനാടിനെയും തീരദേശങ്ങളെയും, ജനങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളെയും ജീവിതങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പൊതുസഞ്ചാര ശൃംഖലയായി അത് വർഷങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ നാഡീഞരമ്പുകളെപ്പോലെ എല്ലാ മുക്കിലും മൂലയിലും എത്തിച്ചേരുന്ന ഓർഡിനറി ബസുകൾ സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അത്തരമൊരു സംവിധാനത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യയാത്ര അനുവദിക്കാനുള്ള സർക്കാർ തീരുമാനം വെറും ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതി മാത്രമല്ല;സാമൂഹിക നീതിയിലേക്കും സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തിലേക്കും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലേക്കുമുള്ള ഒരു നിർണായക ചുവടുവെയ്പ്പാണ്.

ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതി അളക്കുന്നത് അതിലെ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ഉയരം കൊണ്ടോ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കണക്കുകൾ കൊണ്ടോ മാത്രമല്ല.ആ സമൂഹത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് എത്രമാത്രം സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാനും പഠിക്കാനും തൊഴിൽ ചെയ്യാനും പൊതുജീവിതത്തിൽ പങ്കാളികളാകാനും കഴിയുന്നു എന്നതും പുരോഗതിയുടെ പ്രധാന സൂചകമാണ്.ഇന്നും നമ്മുടെ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലും റോഡുകളിലും തൊഴിൽരംഗങ്ങളിലും പുരുഷന്മാരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. വാഹനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലും പൊതുജീവിതത്തിലെ ഇടപെടലുകളിലും പുരുഷാധിപത്യം പ്രകടമാണ്.ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഏതൊരു നടപടിയും ഒരു വിഭാഗത്തിന് നൽകുന്ന ആനുകൂല്യം എന്നതിലുപരി സമൂഹത്തിന്റെ സന്തുലിതമായ വളർച്ചയ്ക്ക് നൽകുന്ന നിക്ഷേപമായാണ് കാണേണ്ടത്.

സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിൽ യാത്ര എന്നത് വെറും ഒരിടത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്കുള്ള നീക്കം മാത്രമല്ല.അത് അവസരങ്ങളിലേക്കുള്ള വാതിലാണ്. പഠനത്തിലേക്കും തൊഴിലിലേക്കും സ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്കും ആത്മവിശ്വാസത്തിലേക്കും തുറക്കുന്ന വഴിയാണ്.പല കുടുംബങ്ങളിലും സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ആവശ്യമായ യാത്രകൾ പോലും ഒഴിവാക്കേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ട്.ജോലി അന്വേഷിക്കാനും സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലെ ആവശ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാനും ആശുപത്രികളിൽ പോകാനും പരിശീലന പരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കാനും പലപ്പോഴും യാത്രാച്ചെലവ് തന്നെ തടസ്സമാകുന്നു.ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് സൗജന്യയാത്ര എന്ന ആശയം വലിയ സാമൂഹിക പ്രസക്തി നേടുന്നത്.

സമൂഹത്തിലെ ആളുകളിൽ പകുതിയിലധികവും സ്ത്രീകളാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ പുരോഗതി എന്നത് ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ പുരോഗതി മാത്രമല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള പുരോഗതിയാണ്.ഒരു സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണം അവൾക്കു മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടാറില്ല. കുടുംബത്തിലെ കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ആരോഗ്യപരിപാലനത്തിലും ജീവിതനിലവാരത്തിലും അതിന്റെ സ്വാധീനം പ്രകടമാകും.ഒരു സ്ത്രീക്ക് സ്ഥിരവരുമാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണഫലം മുഴുവൻ കുടുംബത്തിനും ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ ശാക്തീകരണം ഏതൊരു വികസിത സമൂഹത്തിന്റെയും പ്രധാന ലക്ഷ്യമായിരിക്കണം.

കേരളത്തിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ ഈ പദ്ധതിയുടെ ഗുണഫലങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.വീട്ടമ്മമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന പലഹാരങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, പൂക്കൾ, കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ,ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ വിപണിയിലെത്തിക്കുന്നതിൽ യാത്രാച്ചെലവ് ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. സൗജന്യയാത്ര ലഭിക്കുമ്പോൾ അവർക്ക് കൂടുതൽ ദൂരങ്ങളിലുള്ള വിപണികളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനും മികച്ച വില ലഭിക്കാനുമുള്ള അവസരങ്ങൾ വർധിക്കും.ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാനും വികസിപ്പിക്കാനും ഇത് പ്രചോദനമാകും. കുടുംബവരുമാനത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർധിക്കുന്നതോടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും ആത്മാഭിമാനവും ഉയരും.

വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള നിരവധി സ്ത്രീകൾ വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ വീടുകളിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന സാഹചര്യമുണ്ട്. ഒഴിവുസമയങ്ങളിൽ ട്യൂഷൻ ക്ലാസുകൾ നടത്താനോ മറ്റ് സേവനമേഖലകളിൽ ഭാഗികസമയം ജോലി ചെയ്യാനോ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് യാത്രാച്ചെലവ് പലപ്പോഴും ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്. സൗജന്യയാത്ര ലഭിക്കുന്നതോടെ അവർക്ക് പുതിയ അവസരങ്ങൾ തേടിപ്പോകാൻ കൂടുതൽ ആത്മവിശ്വാസം ലഭിക്കും. തൊഴിൽ ലഭ്യത വർധിക്കുന്നതോടെ കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും ശക്തിപ്പെടും.

സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ, ബാങ്കുകൾ, ആശുപത്രികൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാമൂഹിക സേവന കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയുന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ വലിയ നേട്ടമാണ്.പലപ്പോഴും ചെറിയ ആവശ്യങ്ങൾ പോലും യാത്രാച്ചെലവിന്റെ പേരിൽ മാറ്റിവെക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത്തരം തടസ്സങ്ങൾ നീങ്ങുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുസേവനങ്ങൾ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കാനാകും. ഇത് അവരുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തെയും കുടുംബജീവിതത്തെയും കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തും.

സ്ത്രീകളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം കുടുംബബന്ധങ്ങളെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകമാണ്. അകലെയുള്ള സ്വന്തം വീടുകളിലേക്കോ ബന്ധുക്കളുടെ വീടുകളിലേക്കോ പോകാൻ സാമ്പത്തിക തടസ്സങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ സജീവമാകും. കുടുംബസംഗമങ്ങൾ, സാമൂഹിക പരിപാടികൾ, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർധിക്കും. സമൂഹം കൂടുതൽ സജീവവും ബന്ധസമ്പന്നവുമായി മാറുന്നതിൽ ഇത് സഹായകമാകും.

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തത്തിലാണ്. എന്നാൽ സ്ത്രീകൾ പൊതുഇടങ്ങളിൽ കുറവായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ ജനാധിപത്യം പൂർണത പ്രാപിക്കുകയില്ല. സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ യാത്ര ചെയ്യുകയും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ സാന്നിധ്യമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളും ആവശ്യങ്ങളും കൂടുതൽ ദൃശ്യമായിത്തീരും. നയരൂപീകരണത്തിലും സാമൂഹിക ചർച്ചകളിലും അവരുടെ ശബ്ദം കൂടുതൽ ശക്തമാകും. ഇത് സാമൂഹിക നീതിയുടെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും വളർച്ചയ്ക്ക് വലിയ സംഭാവന നൽകും.

സ്ത്രീകളെ വീടിനകത്തും പരിമിതമായ സാമൂഹിക വലയങ്ങളിലും ഒതുക്കിനിർത്തുന്ന പഴയ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ ഇന്നും പല രൂപങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പൊതുഗതാഗത സംവിധാനത്തിലൂടെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കുന്നത് സാമൂഹിക മനോഭാവങ്ങളിൽ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കും.സ്ത്രീകൾ പൊതുജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ സജീവമാകുമ്പോൾ പുതിയ തലമുറകൾക്ക് കൂടുതൽ പുരോഗമനപരമായ മാതൃകകൾ ലഭിക്കും. പെൺകുട്ടികൾക്ക് സ്വന്തം സ്വപ്നങ്ങൾ പിന്തുടരാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം വളരും.

ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശം പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. കൂടുതൽ സ്ത്രീകൾ സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് പകരം പൊതുഗതാഗതം ഉപയോഗിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ റോഡുകളിലെ വാഹനങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയാനും ഇന്ധന ഉപഭോഗം നിയന്ത്രിക്കാനും മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാനും സാധിക്കും. അതുവഴി സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം പരിസ്ഥിതി നേട്ടങ്ങളും കൈവരും.

എന്നാൽ ഈ പദ്ധതിയുടെ വിജയത്തിന് സൗജന്യയാത്ര മാത്രം മതിയാകില്ല.സ്ത്രീകൾക്ക് സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ യാത്ര ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ബസുകളുടെ സമയക്രമം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ സർവീസുകൾ വർധിപ്പിക്കുക, യാത്രാസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക, പൊതുഗതാഗത സംവിധാനത്തിന്റെ നിലവാരം ഉയർത്തുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ യാത്ര ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുക.

ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ശക്തി അതിലെ സ്ത്രീകളുടെ ശക്തിയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ പഠിക്കുകയും കൂടുതൽ സഞ്ചരിക്കുകയും കൂടുതൽ തൊഴിൽ നേടുകയും കൂടുതൽ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്താണ് യഥാർത്ഥ വികസനം സംഭവിക്കുന്നത്. അവരുടെ മുന്നേറ്റം കുടുംബങ്ങളുടെ മുന്നേറ്റമാണ്; കുടുംബങ്ങളുടെ മുന്നേറ്റം സമൂഹത്തിന്റെ മുന്നേറ്റമാണ്; സമൂഹത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം നമ്മുടെ നാടിന്റെ മുന്നേറ്റമാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ഓർഡിനറി ബസുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യയാത്ര അനുവദിക്കുന്ന തീരുമാനം ഒരു സാമ്പത്തിക ഇളവായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. അത് സ്ത്രീകളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അംഗീകരിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രഖ്യാപനമാണ്. പൊതുജീവിതത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ജനാധിപത്യ ഇടപെടലാണ്. കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഭാരം കുറയ്ക്കുന്ന ഒരു ജനക്ഷേമ നടപടിയാണ്. അതിലുപരി,സ്ത്രീകളെ സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലേക്കും വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്കും കൂടുതൽ ശക്തമായി നയിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ ചുവടുവെയ്പ്പാണ്.

സ്ത്രീയുടെ യാത്ര എളുപ്പമാകുമ്പോൾ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം മാത്രമല്ല മാറുന്നത്; ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകളും ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയും ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പുരോഗതിയും പുതിയ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ തീരുമാനം സ്ത്രീകൾക്കുള്ള സൗജന്യയാത്ര മാത്രമല്ല, കേരളത്തിന്റെ ഭാവിയിലേക്കുള്ള ഒരു ദൂരദർശിയായ സാമൂഹിക നിക്ഷേപം കൂടിയാണ്.

ഈ പദ്ധതി സാമൂഹിക പുരോഗതിയിലേക്കുള്ള വലിയ ചുവടുവെയ്പ്പാണെങ്കിലും,അതിനനുസരിച്ച് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും അവഗണിക്കാനാവില്ല. സംസ്ഥാനത്തെ പല ഡിപ്പോകളിലും ബസ് സ്റ്റാൻഡുകളിലും ബസ് സ്റ്റേഷനുകളിലും ഇന്നും യാത്രക്കാർക്ക് ആവശ്യമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ അപര്യാപ്തമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ശുചിമുറികളുടെ അവസ്ഥ പല സ്ഥലങ്ങളിലും അതീവ ദയനീയമാണ്. സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും വയോജനങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ വൃത്തിയും സുരക്ഷിതത്വവുമുള്ള ശൗചാലയങ്ങൾ പല കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഇല്ലെന്നത് ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. പൊതുഗതാഗതം കൂടുതൽ ജനകീയമാക്കണമെങ്കിൽ യാത്രാസൗകര്യത്തിനൊപ്പം ഇത്തരം അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
അതുപോലെ, യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണം വർധിച്ചിട്ടും പല ബസ് സ്റ്റാൻഡുകളിലും മതിയായ കാത്തിരിപ്പുകേന്ദ്രങ്ങളോ വിശ്രമസൗകര്യങ്ങളോ ഇല്ല.മഴയിലും കടുത്ത ചൂടിലും യാത്രക്കാർക്ക് ആശ്രയിക്കാനാവുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും അപര്യാപ്തമാണ്. തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ യാത്രക്കാരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ പോലും കഴിയാത്ത അവസ്ഥ പല ഡിപ്പോകളിലും കാണാം. സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യയാത്ര ലഭിക്കുന്നതോടെ പൊതുഗതാഗതം കൂടുതൽ ആളുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ, ബസ് സ്റ്റേഷനുകളുടെ വികസനം,ശുചിത്വം, സുരക്ഷ,ഇരിപ്പിടങ്ങൾ, കുടിവെള്ളം, വിശ്രമമുറികൾ തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളുടെ നവീകരണവും ഒരേസമയം നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
സ്ത്രീകളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാക്കുന്നത് ബസിൽ കയറാനുള്ള അവസരം നൽകുന്നതിലൂടെ മാത്രം പൂർത്തിയാകുന്നില്ല; അവർ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെത്തുന്നതുവരെ സുരക്ഷിതവും മാന്യവും സൗകര്യപ്രദവുമായ അന്തരീക്ഷം ഒരുക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നത്.അതിനാൽ സൗജന്യയാത്രാ പദ്ധതിയോടൊപ്പം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നവീകരണവും സർക്കാർ മുൻഗണനയായി കാണേണ്ടതുണ്ട്.

ഒരു സ്ത്രീക്ക് യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നത് അവൾക്ക് ഒരു ടിക്കറ്റ് നൽകുന്നതിന് തുല്യമല്ല;പുതിയ അവസരങ്ങളിലേക്കും അറിവിലേക്കും തൊഴിലിലേക്കും സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തത്തിലേക്കും ആത്മവിശ്വാസത്തിലേക്കും ഒരു വാതിൽ തുറന്നുകൊടുക്കുന്നതാണ്. ആ വാതിലിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്ന ഓരോ സ്ത്രീയും സ്വന്തം ജീവിതം മാത്രമല്ല, കുടുംബത്തെയും സമൂഹത്തെയും കേരളത്തിന്റെ ഭാവിയെയും കൂടുതൽ ശക്തവും സമത്വപൂർണവുമാക്കും. അതുകൊണ്ട് സ്ത്രീകളുടെ സൗജന്യയാത്ര എന്ന തീരുമാനം ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതി മാത്രമല്ല, കൂടുതൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും പുരോഗമനപരവുമായ കേരളത്തെ നിർമ്മിക്കാനുള്ള ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള ഒരു സാമൂഹിക നിക്ഷേപം കൂടിയാണ്.